महाराष्ट्राच्या विकास नकाशावर जळगाव जिल्ह्याचे स्थान आज केवळ एक शेतीप्रधान जिल्हा म्हणून राहिलेले नाही. परंपरागत शेती, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि उदयोन्मुख उद्योग यांचा संगम साधत जळगाव वेगाने बदलत आहे. हा बदल केवळ आकड्यांपुरता मर्यादित नसून तो शेतकऱ्यांच्या जीवनमानात, तरुणांच्या संधींमध्ये आणि जिल्ह्याच्या आर्थिक रचनेत स्पष्टपणे दिसून येतो.
जळगावची ओळख केळीची राजधानी अशी आहे. विशेषतः G-9 केळीने जळगावला राष्ट्रीयच नव्हे तर आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत वेगळी ओळख मिळवून दिली आहे. ऊस, कापूस, भाजीपाला यांसारखी पिकेही जिल्ह्याच्या शेतीला बळ देतात. मात्र पारंपरिक शेतीच्या जोडीला आधुनिक तंत्रज्ञानाचा स्वीकार हा जळगावच्या शेतीतील खरा टर्निंग पॉईंट ठरला आहे. ड्रिप आणि मायक्रो-इरिगेशनसारख्या पाणीबचत तंत्रज्ञानामुळे कमी पाण्यात अधिक उत्पादन शक्य झाले आहे. शासनाच्या विविध कृषी योजनांमुळे शेतकऱ्यांना सिंचन सुविधा, यांत्रिकीकरण, अनुदान व प्रशिक्षण मिळत आहे. परिणामी शेती अधिक शास्त्रीय, अधिक फायदेशीर आणि टिकाऊ बनत आहे.
या परिवर्तनात जळगावस्थित जैन इरिगेशन सिस्टम्ससारख्या उद्योगांचा मोठा वाटा आहे. १९८६ मध्ये भावरलाल जैन यांनी स्थापन केलेली ही कंपनी आज १२६ पेक्षा अधिक देशांत कार्यरत आहे. जलव्यवस्थापन, टिश्यू कल्चर, अन्नप्रक्रिया, सौरऊर्जा अशा विविध क्षेत्रांत काम करत जैन इरिगेशनने शाश्वत शेतीचा जागतिक आदर्श उभा केला आहे. स्थानिक पातळीवर रोजगारनिर्मिती आणि शेतकऱ्यांना तंत्रज्ञानाची साथ देण्यातही कंपनीची भूमिका महत्त्वाची ठरली आहे. दरम्यान, जळगावमध्ये “कृषीतीर्थ” सारख्या संकल्पना आकार घेत आहेत. जरी “कृषीतीर्थ” हे अधिकृत केंद्र म्हणून निश्चित स्वरूपात ओळखले जात नसले, तरी कृषी महोत्सव, प्रदर्शन व प्रशिक्षण उपक्रमांच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांसाठी ते ज्ञानाचे तीर्थक्षेत्र ठरत आहे. अशा मंचांमुळे शेतकरी नवे प्रयोग स्वीकारत असून शेतीत नाविन्य वाढत आहे.
जळगावमधील आणखी एक महत्त्वाचा बदल म्हणजे पडिक जमिनींचा पुनर्वापर. दरवर्षी सुमारे २०० एकर जमीन आधुनिक यंत्रांच्या साहाय्याने शेतीयोग्य बनवली जात आहे. पूर्वी तंत्रज्ञानाच्या अभावामुळे निष्प्रभ असलेली जमीन आता उत्पादन देऊ लागली असून याचा थेट परिणाम शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नवाढीवर होत आहे. शेतीसोबतच उद्योग आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातही जळगाव नवे पाऊल टाकत आहे. लोकसत्ता वृत्तानुसार, जिल्ह्यात सुमारे २०० एकर जागा माहिती तंत्रज्ञान आणि औद्योगिक विकासासाठी राखीव ठेवण्यात आली आहे. भविष्यात येथे IT पार्क, स्टार्टअप केंद्रे आणि तंत्रज्ञानाधारित उद्योग उभे राहण्याची शक्यता आहे. यामुळे स्थानिक तरुणांना रोजगारासाठी मोठ्या शहरांकडे धाव घेण्याची गरज कमी होऊ शकते.
अर्थात, हा विकास कायद्याच्या चौकटीत आणि शासकीय नियमांच्या अधीन राहूनच होत आहे. शेती व गैर-शेती वापरासाठी जमिनीच्या व्यवहारांवर प्रशासनाची देखरेख असून विकास आणि पर्यावरण यांचा समतोल राखण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. एकूणच पाहता, जळगावचा प्रवास हा केवळ शेतीप्रधान जिल्ह्यापासून आधुनिक विकास केंद्राकडे जाणारा आहे. केळीच्या शेतातून ते IT पार्कपर्यंतचा हा प्रवास महाराष्ट्राच्या ग्रामीण-शहरी समन्वयाचे प्रतीक ठरत असून, जळगाव भविष्यात राज्याच्या विकासाचा एक महत्त्वाचा आधारस्तंभ बनेल, यात शंका नाही.
✒️श्रीहरी सुभाषराव सातपुते(Ctv News चॅनल,चंद्रपूर)मो:-919890052051
