✒️जिवती(पुरोगामी न्यूज नेटवर्क)
जिवती(दि.2मार्च):-महाराष्ट्राच्या नकाशावर चंद्रपूर जिल्ह्याच्या अगदी शेवटच्या टोकाला, तेलंगणा राज्याच्या सीमेवर वसलेला आणि माणिकगडच्या डोंगररांगांमध्ये लपलेला तालुका म्हणजे ‘जिवती’. काही वर्षांपूर्वीपर्यंत महाराष्ट्रातील सर्वाधिक ‘अतिदुर्गम’, मागासलेला आणि सोयी-सुविधांचा पूर्णपणे अभाव असलेला तालुका म्हणून जिवतीची ओळख होती. परंतु, आज परिस्थिती पूर्णपणे बदलली आहे. २००७ ते २०१८ या काळात जी जिवती पाहिली होती आणि काल-परवा तेलंगणाला जाताना जी जिवती पाहायला मिळाली, त्यात जमीन-अस्मानाचा फरक आहे. जिवतीचा हा ‘आख्खा चेहरा’ बदलण्याची किमया कुणा एका व्यक्तीच्या दूरदृष्टी आणि अथक परिश्रमामुळे झाली असेल, तर ते नाव आहे – महेश देवकते.
आज जिवती तालुक्यातून प्रवास करताना, येथील गुळगुळीत रस्ते, वाढलेली दळणवळणाची साधने आणि लोकांच्या चेहऱ्यावरील समाधान पाहिल्यानंतर, या बदललेल्या जिवतीचे आणि त्यामागील महेश देवकते यांच्या भगीरथ प्रयत्नांचे गुणगान गाणे क्रमप्राप्त ठरते. एका सामान्य तरुणाने आपल्या नेतृत्वाच्या आणि जिद्दीच्या जोरावर एका संपूर्ण तालुक्याचे नशीब कसे बदलले, याची ही एक जिवंत यशोगाथा आहे.
२००७ ते २०१८: जिवतीचा तो संघर्षमय आणि अंधारलेला काळ
ज्यांनी २००७ ते २०१८ या काळात जिवती पाहिली आहे, त्यांना इथला भीषण संघर्ष आणि वास्तव नक्कीच आठवत असेल. तो असा काळ होता जेव्हा जिवतीचे नाव काढले तरी अधिकाऱ्यांच्या कपाळावर आठ्या पडायच्या. शिक्षकांना आणि सरकारी कर्मचाऱ्यांना या तालुक्यात काम करणे म्हणजे ‘काळ्या पाण्याची शिक्षा’ वाटायची.
या काळात जिवती तालुक्यात रस्ते नावाचा प्रकार फक्त कागदावरच होता. पावसाळ्याच्या दिवसांत तर या तालुक्याचा उर्वरित जगाशी अक्षरशः संपर्क तुटायचा. लाल मातीचे, खड्ड्यांनी भरलेले आणि चिखलाचे रस्ते पार करून जाणे म्हणजे जीवघेणी कसरत असायची. तेलंगणा राज्यात जाण्यासाठी या मार्गाचा वापर करणे म्हणजे गाडीचे आणि स्वतःचे नुकसान करून घेण्यासारखे होते. आरोग्याच्या सुविधांचा पुरता बोजवारा उडालेला होता. एखादी महिला गरोदर असेल किंवा कोणी गंभीर आजारी असेल, तर त्याला वेळेवर उपचारांसाठी चंद्रपूर किंवा राजुरा येथे पोहोचवणे हे एखाद्या दिव्यासारखे होते. अनेक निष्पाप जीवांनी रस्त्याअभावी आणि वेळेवर वैद्यकीय मदत न मिळाल्यामुळे रस्त्यातच प्राण सोडल्याच्या अनेक हृदयद्रावक घटना या काळात घडल्या आहेत.
वीज, पाणी, शिक्षण यांसारख्या मूलभूत गरजांसाठी इथल्या आदिवासी आणि सामान्य जनतेला रोज संघर्ष करावा लागायचा. विकासाची गंगा या डोंगररांगांमध्ये पोहोचेल, ही आशाच इथल्या लोकांनी सोडून दिली होती. पण म्हणतात ना, जेव्हा अंधार सर्वात गडद असतो, तेव्हाच नवी पहाट जन्म घेते. जिवतीसाठी ती नवी पहाट ‘महेश देवकते’ यांच्या रूपाने उगवली.
महेश देवकते: जिवतीच्या विकासाचा नवा चेहरा आणि तारणहार
जिवतीसारख्या मागासलेल्या भागात नेतृत्व करणे हे सोपे काम नव्हते. इथे फक्त आश्वासने देऊन भागत नव्हते, तर प्रत्यक्ष रस्त्यावर उतरून, शासन दरबारी भांडून निधी आणावा लागणार होता. महेश देवकते यांनी नेमके हेच ओळखले. त्यांनी जिवतीच्या जनतेच्या वेदना आणि त्यांच्या समस्या आपल्या मानल्या. पंचायत समितीपासून ते जिल्ह्याच्या राजकारणापर्यंत त्यांनी स्वतःला झोकून दिले.
महेश देवकते हे केवळ खुर्चीवर बसून आदेश देणारे नेते नाहीत, तर ते जनतेमध्ये मिसळणारे, त्यांच्या सुख-दुःखात सहभागी होणारे नेतृत्व आहे. त्यांनी तालुक्याच्या प्रत्येक समस्येचा मुळापासून अभ्यास केला. जिवती अतिदुर्गम का आहे? येथील विकासात नेमके कोणते अडथळे आहेत? वनविभागाचे जाचक नियम विकासात कसे अडसर ठरत आहेत? या सर्व प्रश्नांची उत्तरे शोधून त्यांनी त्यावर नियोजनबद्ध पद्धतीने काम सुरू केले. एका ध्येयवेड्या माणसासारखे ते जिवतीच्या विकासासाठी शासन आणि प्रशासनाशी भिडले. त्यांच्या याच धडपडीमुळे आणि प्रामाणिक हेतूमुळे ते अल्पावधीतच जिवतीच्या जनतेचे तारणहार बनले.
रस्त्यांची क्रांती: तेलंगणा सीमेपर्यंतचा सुखद प्रवास
काल-परवा जिवतीवरून तेलंगणाला जाण्याचा योग आला आणि खऱ्या अर्थाने महेश देवकते यांच्या कामाची पावती मिळाली. एकेकाळी ज्या रस्त्यांवरून चालताना अंगातले हाड न् हाड खिळखिळे व्हायचे, तिथे आज चकचकीत डांबरी रस्ते पाहायला मिळाले. जिवतीवरून तेलंगणामध्ये प्रवेश करणारा मार्ग हा आता अत्यंत सुकर आणि सुखद झाला आहे.
रस्ते हे विकासाच्या नाड्या असतात, हे महेश देवकते यांनी जाणले होते. त्यांनी राज्य सरकार आणि संबंधित विभागांकडे सतत पाठपुरावा करून जिवती तालुक्यातील प्रमुख रस्ते आणि गावांना जोडणाऱ्या अंतर्गत रस्त्यांसाठी कोट्यवधी रुपयांचा निधी खेचून आणला. केवळ रस्तेच नाही, तर पावसाळ्यात संपर्क तुटणाऱ्या नाल्यांवर भक्कम पूल उभारण्याचे काम त्यांनी मार्गी लावले. आज जिवतीतील एसटी बसची सेवा सुधारली आहे, खाजगी वाहने सहजपणे धावत आहेत आणि दळणवळण वाढल्यामुळे इथल्या व्यापाराला आणि शेतीला एक नवी चालना मिळाली आहे. जिवतीच्या रस्त्यांवरून धावणारी प्रत्येक गाडी ही जणू महेश देवकते यांच्या कार्याची साक्ष देत आहे.
वनजमिनींचा प्रश्न आणि शेतकऱ्यांचे अश्रू पुसणारा नेता
जिवती तालुक्याचा बहुतांश भाग हा वनक्षेत्राने व्यापलेला आहे. यामुळे इथल्या शेतकऱ्यांचा सर्वात मोठा प्रश्न हा ‘वनजमिनींच्या पट्ट्यांचा’ होता. अनेक पिढ्यांपासून जमीन कसत असूनही शेतकऱ्यांच्या नावावर जमिनीचे पट्टे नव्हते. त्यामुळे त्यांना कोणत्याही सरकारी योजनेचा, पीक कर्जाचा किंवा नुकसान भरपाईचा लाभ मिळत नव्हता.
हा अत्यंत गुंतागुंतीचा आणि प्रशासकीय पातळीवर रखडलेला प्रश्न महेश देवकते यांनी हाती घेतला. त्यांनी महसूल मंत्री, वनमंत्री आणि वरिष्ठ अधिकाऱ्यांसोबत अनेक बैठका घेतल्या. जिवती तालुक्यातील वनक्षेत्रात समाविष्ट असलेल्या हजारो हेक्टर जमिनीचा प्रश्न सोडवण्यासाठी त्यांनी जी जिद्द दाखवली, ती वाखाणण्याजोगी आहे. शेतकऱ्यांना त्यांच्या हक्काच्या जमिनीचे पट्टे मिळवून देण्यासाठी आणि वनविभागाच्या तावडीतून शेतजमीन मुक्त करण्यासाठी त्यांनी केलेले प्रयत्न ऐतिहासिक आहेत. आज जिवतीचा शेतकरी ताठ मानेने उभा आहे, कारण महेश देवकते यांनी त्यांच्या हक्कासाठी मंत्रालयापर्यंत लढा दिला.
आरोग्य, शिक्षण आणि मूलभूत सुविधांची नवी पहाट
पूर्वी जिवतीमध्ये आजारी पडणे म्हणजे मृत्यूला आमंत्रण देण्यासारखे होते. पण महेश देवकते यांच्या पाठपुराव्यामुळे येथील प्राथमिक आरोग्य केंद्रे आणि उपकेंद्रांचे रूपडे पालटले आहे. तिथे आता आवश्यक औषधसाठा, डॉक्टर्स आणि वैद्यकीय कर्मचारी उपलब्ध राहतील, यासाठी ते सातत्याने आग्रही राहिले. पशुवैद्यकीय दवाखान्यांमध्ये रिक्त पदे भरण्यासाठी त्यांनी दिलेला लढा इथल्या शेतकऱ्यांच्या पशुधनासाठी संजीवनी ठरला.
शिक्षणाच्या बाबतीतही त्यांनी मोठी क्रांती घडवून आणली. जिल्हा परिषदेच्या शाळांची दुरुस्ती, तिथे डिजिटल सुविधा पोहोचवणे आणि विद्यार्थ्यांच्या गळतीचे प्रमाण कमी करण्यासाठी त्यांनी स्थानिक पातळीवर मोठी जनजागृती केली. पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न असो, गावागावात पथदिवे लावण्याचे काम असो किंवा बंद पडलेल्या योजना पुन्हा सुरू करणे असो, प्रत्येक कामात महेश देवकते यांचा ठसा स्पष्टपणे दिसून येतो.
काल-परवाचा अनुभव: ‘आख्खा चेहराच बदलला!’
जेव्हा अनेक वर्षांनी तुम्ही एखाद्या ठिकाणी जाता आणि तिथला कायापालट पाहता, तेव्हा जो सुखद धक्का बसतो, तोच धक्का मला काल-परवा जिवतीतून प्रवास करताना बसला. एकेकाळी भकास वाटणारी गावे आता टवटवीत वाटत होती. रस्त्यांच्या कडेला नव्याने उभी राहिलेली दुकाने, तरुणांच्या हाताला मिळालेला रोजगार आणि मुख्य म्हणजे लोकांच्या डोळ्यांत दिसणारा आत्मविश्वास हे सर्व एका नव्या जिवतीचे चित्र होते.
वाटेत चहा पिण्यासाठी एका टपरीवर थांबलो असता, सहज तिथल्या गावकऱ्यांशी संवाद साधला. “काय बाबा, जिवती तर लय बदलली आता!” असे विचारताच, त्या गावकऱ्याने क्षणाचाही विलंब न लावता उत्तर दिले, “हे सगळं महेश भाऊंमुळे शक्य झालं साहेब! त्यांनी आमच्यासाठी दिवस-रात्र एक केला.” जनतेच्या तोंडून उत्स्फूर्तपणे येणारी ही पावती कोणत्याही पुरस्कारापेक्षा मोठी असते. महेश देवकते यांनी हे प्रेम आणि हा विश्वास स्वकर्तृत्वाने कमावला आहे.
विकासाचे खरे शिल्पकार
राजकारणात अनेक नेते येतात आणि जातात. निवडणुकांपुरती आश्वासने दिली जातात. पण खऱ्या अर्थाने जनमानसात स्थान तोच निर्माण करतो, जो जमिनीवर उतरून काम करतो. जिवतीसारख्या ‘अतिदुर्गम’ आणि दुर्लक्षित तालुक्याला ‘प्रगतशील’ तालुक्यांच्या रांगेत आणून बसवण्याचे शिवधनुष्य महेश देवकते यांनी पेलले आहे.
२००७ ते २०१८ च्या त्या अंधारमय जिवतीला आजच्या प्रकाशमय आणि विकसित जिवतीमध्ये रूपांतरित करण्यामागे जर कोणाचा सिंहाचा वाटा असेल, तर तो निःसंशयपणे फक्त आणि फक्त महेश देवकते यांचाच आहे. त्यांच्या खंबीर नेतृत्वामुळेच जिवतीची अतिदुर्गम ही ओळख पुसली जाऊन, एक ‘विकासाचे मॉडेल’ म्हणून जिवती पुढे येत आहे.
तेलंगणा सीमेपर्यंतचा माझा हा प्रवास केवळ भौगोलिक नव्हता, तर तो जिवतीच्या विकासाचा आलेख अनुभवणारा प्रवास होता. या बदलाचे आणि विकासाचे खरे शिल्पकार असणाऱ्या महेश देवकते यांच्या कार्याला आणि त्यांच्या अफाट जिद्दीला सलाम! भविष्यात त्यांच्या नेतृत्वाखाली जिवती तालुका विकासाची आणखी नवी शिखरे पादाक्रांत करेल, यात कोणतीही शंका नाही.
