लोकशाही ही केवळ निवडणुकांची प्रक्रिया नसून ती संवाद, संयम, सहिष्णुता आणि लोकाभिमुखतेच्या मूल्यांवर उभी असलेली व्यवस्था आहे. मात्र, सत्तेच्या शिखरावर बसलेले काही लोक जेव्हा शब्दांचा संयम गमावतात, तेव्हा ते शब्द केवळ वक्तव्य राहत नाहीत, तर समाजमनाला विषारी फुत्कार देणारे नाग बनतात. उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांचे अलीकडील काही विधानं ही त्याच प्रकारची विषारी फुत्कार असल्याची भावना सर्वसामान्य जनतेत रुजताना दिसते. सत्तेतील अहंकार आणि शब्दांची धार अजित पवार हे राज्यातील अनुभवी, ताकदवान आणि प्रभावी नेते आहेत, यात शंका नाही. परंतु अनुभव जितका मोठा, तितकी जबाबदारीही मोठी असते. दुर्दैवाने, अनेक वेळा त्यांच्या भाषणांतून उमटणारी आक्रमकता, चिडचिड, उपरोध आणि धमकीचा सूर हा लोकशाही संस्कृतीला शोभणारा नाही.
“मी काय करतो ते बघाच”, “जास्त बोलाल तर…” अशा शब्दांतून संवाद नव्हे, तर दडपशाहीचा इशारा दिला जातो. जनतेशी संवाद की जनतेवर दडपण?
लोकप्रतिनिधींचे शब्द हे समाजासाठी दिशादर्शक असतात. मात्र जेव्हा उपमुख्यमंत्री सार्वजनिक मंचावरून संतप्त, अवमानकारक आणि असहिष्णू भाषेत बोलतात, तेव्हा ते केवळ विरोधकांनाच नव्हे तर सामान्य नागरिकांनाही भयभीत करतात.
शेतकरी, कर्मचारी, आंदोलनकर्ते किंवा पत्रकार यांच्याबाबत वापरलेली भाषा ही लोकशाहीतील संवादाच्या परंपरेवर घाला घालणारी ठरते. विषारी फुत्कारांचे दुष्परिणाम राजकीय नेत्यांचे शब्द समाजमनावर खोल परिणाम करतात. आक्रमक वक्तव्यांमुळे समाजात द्वेष आणि तणाव वाढतो, लोकशाही मूल्यांवरचा विश्वास डळमळीत होतो, तरुण पिढीसमोर चुकीचा आदर्श उभा राहतो, प्रशासनावर दबाव आणि भीतीचे वातावरण निर्माण होते. आज जे शब्द सत्ताधाऱ्यांकडून येतात, ते उद्या रस्त्यावर उतरून हिंसेचे रूप धारण करू शकतात, याची जाणीव ठेवणे आवश्यक आहे.
टीका म्हणजे शत्रुत्व नव्हे, लोकशाहीत टीका ही शासनाची शत्रू नसून तिची ताकद असते. परंतु टीकेला विरोध करण्याऐवजी धमकी, उपहास किंवा अवहेलना केली गेली, तर ते सत्तेच्या असुरक्षिततेचे लक्षण ठरते. अजित पवार यांच्याकडून अपेक्षा आहे की त्यांनी टीकेकडे शत्रुत्व म्हणून न पाहता आत्मपरीक्षणाची संधी म्हणून पाहावे. खरे नेतृत्व तेच, जे कठोर प्रश्नांनाही संयमाने सामोरे जाते. शब्दांनी जखमा करणं सोपं असतं, पण शब्दांनी दिलासा देणं हेच खऱ्या लोकनेत्याचं लक्षण आहे. आज राज्य आर्थिक, सामाजिक आणि नैतिक आव्हानांच्या उंबरठ्यावर उभं आहे. अशा काळात उपमुख्यमंत्र्यांकडून विषारी फुत्कार नव्हे, तर संवादाचे शीतल वारे अपेक्षित आहेत, हीच नेतृत्वाची खरी परीक्षा आहे.
शेवटचा सवाल, सत्ता ही तात्पुरती असते, पण शब्दांची जखम कायमची राहते. अजित पवार यांचे शब्द इतिहासात धमकीचे फुत्कार म्हणून नोंदले जातील की लोकशाहीचे मार्गदर्शक म्हणून हा निर्णय त्यांच्या आजच्या भाषेवर अवलंबून आहे. पण लोकशाही वाचवायची असेल, तर सत्ताधाऱ्यांनी आधी आपल्या शब्दांवर नियंत्रण ठेवणे अत्यावश्यक आहे.
✒️प्रविण बागडे(नागपूर)मो:-9923620919
